Kasztany – jesienne amulety

Od wieków przypisywano kasztanom moc: leczyły, chroniły dom i przyciągały pieniądze. Kasztanowiec przypisuje się planecie Jowisz, która reprezentuje obfitość, pomyślność, pieniądze, szczęście, zdrowie i ochronę. Choć kasztany, w tym te jadalne, powiązywane są w dużej mierze z Wenus, ze względu na ich związek z magią miłosną.

Kasztany, które zbieramy w parkach, to nasiona kasztanowca zwyczajnego (Aesculus hippocastanum) – są niejadalne i trujące na surowo. Zupełnie innym drzewem jest kasztan jadalny (Castanea sativa), którego owoce się piecze. Łatwo je odróżnić: łupina kasztana jadalnego przypomina jeża z gęstymi, cienkimi kolcami i kryje zwykle kilka owoców, a łupina kasztanowca ma rzadkie, grube kolce i najczęściej jedno nasiono.

Kasztanowiec nie jest drzewem rodzimym. Pochodzi z gór Bałkanów, a do Europy Zachodniej przywędrował w XVI wieku – przez Konstantynopol i Wiedeń. Według przekazów Turcy podawali przetworzone kasztany koniom chorym na drogi oddechowe.

Polskie praktyki

W polskiej medycynie ludowej kasztanowiec był prawdziwym „drzewem-apteczką”. Ze świeżych, zmiażdżonych kasztanów robiono nalewkę na spirytusie i nacierano nią bolące stawy, plecy i opuchnięte nogi. Zalewano je też olejem, by uzyskać bazę do masażu. Na Lubelszczyźnie przy bólu zębów nawlekano trzy kasztany na sznurek i noszono jak naszyjnik. W wiktoriańskiej Anglii wywar z nasion pito na reumatyzm i nerwobóle, a garbnikową korę stosowano przy gorączce.

W nasionach kryje się escyna, mieszanina saponin, która wzmacnia ściany naczyń krwionośnych i działa przeciwobrzękowo. Przegląd Cochrane z 2012 roku, obejmujący 17 badań, wykazał, że standaryzowany wyciąg z kasztanowca łagodzi ból nóg, obrzęki i swędzenie u osób z przewlekłą niewydolnością żylną. Europejska Agencja Leków uznaje go za lek o ugruntowanym zastosowaniu w tym schorzeniu, a za tradycyjny – przy uczuciu „ciężkich nóg”.

Dlatego tyle żeli na stłuczenia i kremów do cery naczyniowej ma w składzie kasztanowiec. W aptecznych preparatach usunięto jednak trującą eskulinę wchodzącą w skład kasztanów, a dawkę escyny precyzyjnie odmierzono.

Kasztan w kieszeni: magia ochrony i dobrobytu

W tradycji magicznej kasztan to przede wszystkim amulet na szczęście – mały, poręczny talizman, który zawsze można mieć przy sobie.

Na zdrowie. Najstarsze i najszerzej znane wierzenie mówi, że kasztan noszony w kieszeni chroni przed reumatyzmem i bólem krzyża. Wierzono w to zarówno na polskiej wsi, jak i w Anglii.

Na pieniądze. Angielska tradycja podpowiada, by nosić w kieszeni trzy błyszczące kasztany – wtedy nigdy nie zabraknie nam pieniędzy. Encyklopedia przesądów z 1903 roku dodaje, że te same trzy kasztany chronią przed zawrotami głowy. Aby przyciągnąć pieniądze, możesz również natrzeć kasztan olejkiem laurowym, owinąć w banknot i włożyć do portfela.

Na spokojny sen. Polski przesąd, żywy szczególnie na Lubelszczyźnie, każe położyć trzy kasztany pod łóżkiem, by odpędzały złą energię i choroby. Co tydzień wymienia się je na świeże – tak aby „nasiąkały” tym, co złe.

Na ochronę domu. Kasztany układane na parapetach, w kątach i przy progu miały strzec domowników przed nieproszonymi mocami.

Jeśli chcesz włączyć kasztany do swojej praktyki, sprawdzą się w jesiennych rytuałach obfitości i wdzięczności, na ołtarzu Mabon albo jako talizman ochronny. Zbieraj je z intencją, wybieraj te najbardziej lśniące – i pamiętaj, że magia zaczyna się od uważności.

Miłość. Z kolei kasztany jadalne często wykorzystywane są do magii miłosnej. Przed upieczeniem wytnij na kasztanie inicjały swoje i osoby, którą kochasz. W trakcie pieczenia, gdy skorupa pęknie, serce się otworzy i roztoczy miłosną moc. Następnie można je zjeść i wchłonąć swoją intencję.

Kasztanowa alchemia domowa

Najbardziej praktyczny sekret kasztanów kryje się w saponinach, które się pienią. Dawniej we Francji i Szwajcarii bielono nimi len, konopie, jedwab i wełnę. Dziś wraca moda na kasztanowy płyn do prania. Wystarczy pokroić lub zmielić garść kasztanów, zalać gorącą wodą, odczekać od pół godziny do kilku godzin i przecedzić. Do jasnych rzeczy warto obrać brązową skórkę, bo może barwić. Płyn nie poradzi sobie z trudnymi plamami, ale do codziennego prania w zupełności wystarczy.

Zanim schowasz kasztan do kieszeni

Kasztan może być amuletem, składnikiem płynu do prania i jesienną dekoracją – ale nigdy jedzeniem. Surowe nasiona, kora, kwiaty i liście kasztanowca naturalnie zawierają eskulinę, która powoduje wymioty, osłabienie i drżenie mięśni, a u dzieci bywała śmiertelna. To jednak nie jedyny winowajca: w surowym kasztanie jest też escyna – ta sama saponina, która w aptecznym wyciągu działa leczniczo. W nieprzetworzonym nasieniu jej ilość jest niekontrolowana i silnie podrażnia przewód pokarmowy. Lekarstwo od trucizny dzieli tu więc dawka i obróbka. Dlatego nie przygotowuj domowych nalewek czy naparów do picia. Jeśli chcesz skorzystać z leczniczej mocy kasztanowca, sięgnij po preparat z apteki lub sklepu zielarskiego. Ostrożność w korzystaniu z właściwości kasztanowca zaleca się przede wszystkim kobietom w ciąży, osobom z zaburzeniami krzepnięcia i osobom przyjmującym leki przeciwzakrzepowe. Kasztany są również szkodliwe dla psów, kotów i koni.